Τι φέρνει ο νέος Κώδικας και το νέο εκλογικό σύστημα
Της Όλγας Μενεμενόγλου
Μεγάλης κλίμακας αλλαγές προετοιμάζονται στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, καθώς το Υπουργείο Εσωτερικών ετοιμάζεται να καταθέσει στη Βουλή τον Νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, μαζί με αλλαγές στον εκλογικό νόμο για δήμους και περιφέρειες. Οι εξελίξεις ανακοινώθηκαν κατά την ιστορική κοινή συνεδρίαση της ΚΕΔΕ και της ΕΝΠΕ, στις 28 Απριλίου 2025, με συμμετοχή και των Περιφερειακών Ενώσεων Δήμων (ΠΕΔ), των περιφερειακών συμβουλίων και της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου.
Ο Κώδικας Αυτοδιοίκησης: Εκσυγχρονισμός ή συγκεντρωτισμός;
Ο Νέος Κώδικας φιλοδοξεί να συγκεντρώσει και να απλοποιήσει τη διάσπαρτη νομοθεσία που διέπει τους ΟΤΑ. Περιλαμβάνει ρυθμίσεις για την κωδικοποίηση αρμοδιοτήτων, την ενίσχυση των οικονομικών πόρων, τη στελέχωση των υπηρεσιών και την αποσαφήνιση της σχέσης κράτους – Αυτοδιοίκησης. Παράλληλα, προτείνει θεσμικές αλλαγές όπως η Μητροπολιτική Διοίκηση σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.
Ωστόσο, αρκετοί αιρετοί φορείς εκφράζουν την ανησυχία ότι ο νέος Κώδικας εστιάζει περισσότερο στην εποπτεία και διοικητική επιτήρηση των ΟΤΑ, παρά στην ενίσχυση της αυτονομίας τους. Ενισχύεται ο ρόλος του Ελεγκτή Νομιμότητας, αυξάνονται οι προληπτικοί έλεγχοι και —σύμφωνα με τις πρώτες ενδείξεις— περιορίζεται η ελευθερία των δήμων και των περιφερειών να σχεδιάζουν πολιτικές με βάση τις τοπικές ανάγκες.
Το ερώτημα που τίθεται είναι: Πρόκειται για μεταρρύθμιση με αποκεντρωτικό χαρακτήρα ή για μια νέα μορφή κρατικού ελέγχου;
Ο νέος εκλογικός νόμος: Εκλογή με… δεύτερη σκέψη
Μεγάλο μέρος της συζήτησης επικεντρώθηκε και στην πρόταση του Υπουργού Θ. Λιβάνιου για νέο εκλογικό σύστημα. Το σχέδιο προβλέπει εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών από την πρώτη Κυριακή, με τη χρήση διπλής επιλογής στο ψηφοδέλτιο: ο ψηφοφόρος θα επιλέγει μία παράταξη, αλλά θα μπορεί να δηλώσει και μια δεύτερη εναλλακτική.
Αν κανένας συνδυασμός δεν ξεπεράσει το 43% (ή άλλο ποσοστό που θα καθοριστεί), θα προσμετρώνται οι δεύτερες προτιμήσεις από τους χαμηλότερα καταταγμένους συνδυασμούς, ώστε να αναδειχθεί τελικά νικητής.
Το Υπουργείο υποστηρίζει ότι έτσι αποφεύγονται οι δεύτεροι γύροι, περιορίζεται η αποχή, και εξασφαλίζεται αυξημένη νομιμοποίηση.
Όμως οι αντιδράσεις είναι έντονες: πολλοί αιρετοί το θεωρούν πολύπλοκο, παραπλανητικό και άδικο, καθώς απαιτεί από τον ψηφοφόρο να προβλέψει ποιοι θα είναι στην τελική δυάδα — διαφορετικά, η ψήφος του μπορεί να θεωρηθεί άκυρη. Επιπλέον, υπάρχουν αντισυνταγματικές ενστάσεις, εφόσον η ισοτιμία των ψήφων δεν διασφαλίζεται.
Τι ζητά η Αυτοδιοίκηση
Η Αυτοδιοίκηση – τουλάχιστον μέσω της ΚΕΔΕ και της ΕΝΠΕ – δεν απορρίπτει εξ αρχής τον Κώδικα, αλλά ζητά να γίνει διάλογος επί της ουσίας, με προτεραιότητες:
- Την ξεκάθαρη κατανομή αρμοδιοτήτων
- Την αύξηση των διαθέσιμων πόρων
- Την πλήρη καταστατική αναγνώριση των αιρετών
- Τη στήριξη των μικρών, ορεινών και νησιωτικών δήμων
- Και κυρίως: την ενίσχυση της αυτονομίας, όχι την ενίσχυση της επιτήρησης
Τελικό ερώτημα: αλλαγή με όραμα ή απλή ανακατανομή εξουσίας;
Ο Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης, όπως παρουσιάζεται μέχρι στιγμής, φαίνεται να κινείται σε δύο κατευθύνσεις ταυτόχρονα: από τη μία, επιδιώκει την οργάνωση και τη λειτουργικότητα. Από την άλλη, δεν δίνει σαφή προτεραιότητα στην αυτοδιοικητική ελευθερία, που είναι βασικός πυλώνας μιας σύγχρονης δημοκρατίας.
Η πραγματική δοκιμασία δεν είναι απλώς η κυβερνησιμότητα – αλλά η δυνατότητα των τοπικών αρχών να λειτουργούν με εμπιστοσύνη, αυτονομία και λογοδοσία, προς όφελος των πολιτών.
Το επόμενο διάστημα, και ενόψει της κατάθεσης του τελικού νομοσχεδίου, θα δείξει αν αυτή η μεταρρύθμιση θα αποτελέσει σταθμό για την Αυτοδιοίκηση — ή μια ακόμη ευκαιρία που χάθηκε στο όνομα της… σταθερότητας.
H αναδημοσίευση του παραπάνω άρθρου ή μέρους του επιτρέπεται μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το top-nea.gr με ενεργό σύνδεσμο στην εν λόγω καταχώρηση.
